Macht via het bed van je rivalen


De mens is een beest, nauwelijks beschaafder dan de niet met rede begiftigde wezens, zo wist de Maupassant. Zoals het een goed naturalist en mondaine klaploper betaamt, had De Maupassant een scherp oog voor de ware drijfveren van de mens. Niet als een slager, maar als een chirurg legt Maupassant met sardonische precisie de zenuw onder de lelieblanke huid van de Parijse elite bloot.

Bel-Ami (goede vrind, in het Nederlands  ook vertaald als: Adonis) speelt zich af in het koloniale Frankrijk van de 19e eeuw. Het eurocentrisme is nog ongeknakt evenals de publieke eer. Schilders langs de oevers van de Seine beleven triomfen van het oog, de technologische vooruitgang maakt imperia mogelijk die hun weerga niet kennen en de Europese elite, rijk van speculatie op oorlogen en koloniën, waant zich god in Parijs, de culturele hoofdstad van de wereld. Op door drank benevelde bals gaan de zonde van het vlees en de politiek hand in hand.

Maar evenals vandaag is de roes van de op het oog onuitputtelijke rijkdom slechts mogelijk dankzij de enorme tegenstelling tussen arm en rijk, die de mensen verdeelt en de hebzucht die ieder weer verbindt en die voor de Maupassant zichtbaar is de glinstering in de honderdduizenden ogen in de stad van het licht. In de puffende mensenstroom tussen de koetsen, zware parfums van hoeren en de rinkelende trams loopt George Duroy, een ex-soldaat die drie jaar in Algerije diende, en die nu hongert naar drank, vrouwen… en kansen, maar zonder de centen of de connecties die hem toegang verschaffen tot de juiste etablissementen en onder de juiste rokken. Als hij een oude vriend Forestier tegen het lijf loopt, biedt deze hem een baan bij de krant aan. Een baan die hem, zo hoopt hij, snel een minnares zal opleveren.

De macht van de vrouw

De baan zal hem veel meer opleveren. Maupassant schetst een cynisch beeld van een roddelkrant waar men niet gehinderd door enige journalistieke integriteit door middel van vileine laster en met behulp van informanten op het hoogste niveau politieke carrières kan maken of breken. Daarbij spelen vrouwen een centrale rol. Op soirees en bals zijn het de vrouwen die – al dan niet via het bed in gehuurde appartementjes – het snelste de roddels kennen en de machtsbasis van henzelf én hun wettige echtgenoot met die informatie kunnen vergroten. Het is dé manier om carrière te maken, en Duroy heeft al snel een getrouwde minnares die hem introduceert op de juiste mensen op de juiste avondjes. Hij wordt een geziene gast die goed bij de vrouwen ligt en dus al snel in aanzien groeit. Duroy voelt zich als een vis in het water en kijkt dan ook raar op als een oude dichter hem op een dag de hypocrisie van de mondaine komedie voorhoudt. De gewetensvolle oude Nobert de Varenne ziet achter het feestgedruis van de elite de eeuwige waarheid van de dood; een perspectief waar Duroy geen moment van doordrongen is. Hij denkt slechts aan zijn nieuwste veroveringen.

De Maupassant laat – niet toevallig – bij monde van dichters en stervenden de waarheid gezegd worden, de pessimistische waarheid die in alle eeuwen door de optimisten wordt weggelachen.

psychologisch fileermes

Zoals veel naturalisten is De Maupassant een meester in de psychologische observatie, die hem in staat stelt om luchtig te blijven beschrijven en tegelijkertijd de motieven van de protagonist te onthullen. In een gruwelijke passage laat hij Duroy de vrouw van zijn baas verleiden. Niet omdat zij hem zo aantrekt, maar omdat zij bekend staat als kuis. Maupassant laat de schandelijke episode plaatsvinden in een kerk om zijn lezers nog dieper te kwetsen. In biddende houding breekt het verzet van de godvrezende mevrouw Walter. Ze bekend hem de gevoelens waartegen ze zich al meer dan een jaar verzet en smeekt hem min of meer om genade: ‘Speel niet met me… ik ben verloren.’ De volgende zin toont evenwel de grootsheid van de Maupassant. Duroy begrijpt de motieven van de vrouw niet en daarmee (en dus niet met de neergeschreven motieven van Duroy) toont hij de verdorvenheid van zijn protagonist: ‘Hij moest haast lachen. Hoe had hij daar ter plaatse met haar kunnen spelen? Hij drukte haar hand tegen zijn hart en vroeg: “Voelt u het kloppen?” Hij kon namelijk geen hartstochtelijke woorden meer bedenken.’

Uiteindelijk zal Duroy het kruis van het legioen van eer dragen, zijn vrouw voor een half miljoen afzetten en later publiekelijk aan de schandpaal nagelen, de minister van buitenlandse zaken in één moeite door tot de ondergang brengen om de weg vrij te maken voor een strategisch huwelijk met de schatrijke dochter van zijn baas Walter met wiens vrouw hij hem bedroog. De dichter Norbert de Varenne doorziet het spel en concludeert luchtig tegen een oud-collega: ‘Tja, de bozen hebben de toekomst!’ De laatste gedachte van Duroy als deze de kerk uitloopt is niet aan zijn vrouw, niet aan de posities die hij nu kan verwerven, maar aan zijn maîtresse. Sigmund Freud, de vader van de psycho-analyse had zich geen betere illustratie van zijn mensbeeld kunnen wensen.